Tsedaka
Het geld dat wij verdienen is er ook om weg te geven. Dit noemen wij tsedaka (צְדָקָה) — vaak vertaald als liefdadigheid. Het Tsedaka-busje heeft een boodschap, namelijk: het gaat in het leven niet om wat je krijgt, maar om wat je geeft. Je hoeft niet te wachten totdat de armlastige persoon bij u voor de deur staat … geef Tsedaka elke dag, doe enkele munten in een Tsedaka-busje.
Tsedaka beperkt zich niet tot het doneren van geld. Het delen van tijd, van kennis, of zelfs een vriendelijke glimlach, zijn evenzeer vormen van liefdadigheid. Hoeveel men ook gezegend is, kan men altijd met anderen delen.
Tsedaka betekent rechtvaardigheid
In het Joodse denken is het geven aan behoeftigen geen extraatje. Ons geld behoort niet aan onszelf; het behoort aan G’d, die het ons in Zijn genade heeft toevertrouwd. Het is dan ook enkel juist dat wij het verdelen naar Zijn wil, door het te delen met Zijn behoeftige kinderen.
Het tsedaka-busje — kenmerk van het Joodse huis
In de Tempel te Jeruzalem was er een bijzondere kamer waarin men geld kon neerleggen voor de armen, opdat behoeftigen op waardige wijze ondersteund konden worden. In de eeuwen sindsdien leeft die gewoonte voort in het tsedaka-busje — poesjka, in het Jiddisch — dat overal ter wereld de Joodse woning siert.
Tsedaka kan ook uit goederen of diensten bestaan
Zit men krap bij kas? Kook dan een maaltijd voor een oudere buur, bezoek een zieke, of doe vrijwilligerswerk. Onze wijzen leren dat zelfs wie zelf leeft van de liefdadigheid van anderen, gehouden is zelf daden van liefdadigheid te verrichten. Ieder van ons heeft immers iets bij te dragen: tijd, kennis, aandacht, of een eenvoudige glimlach.
Lokaal krijgt voorrang
De Joodse wet geeft richtlijnen wie voorrang verdient. Een familielid in nood gaat vóór wie geen familie is. De armen en de liefdadigheidsinstellingen ter plaatse gaan vóór hun tegenhangers verder weg. En liefdadige doelen in Israël gaan vóór instellingen elders in de verdeling.
Tsedaka voor Israël is bijzonder
Het ondersteunen van de armen in het Heilige Land kent een lange geschiedenis. Reeds sinds de zestiende eeuw zenden Joodse gemeenschappen in het Heilige Land boodschappers uit, om fondsen in te zamelen bij hun broeders in de diaspora. Geld ingezameld voor de armen van Israël wordt dikwijls in verband gebracht met Rabbi Meïr Ba’al Haness.
Geef tsedaka vóór het gebed
Het is gebruikelijk vóór het dawwenen tsedaka te geven. De Talmoed leert: wie ook maar een kleine munt geeft aan een behoeftige, wordt waardig geacht de G’ddelijke Aanwezigheid te ontvangen.
Geef tsedaka vóór het aansteken van de kaarsen
Vlak vóór vrouwen en meisjes op vrijdagmiddag de Sjabbatkaarsen aansteken, is het gebruikelijk liefdadigheid te geven. Omdat op Sjabbat geen geld wordt aangeraakt, geeft men vooraf een extra bedrag.
Veelvouden van achttien
Wanneer Joden liefdadigheid geven, kiezen zij vaak voor bedragen in veelvouden van achttien, zoals zesendertig, vierenvijftig of tweeënzeventig. Dit komt doordat chai (חי), het Hebreeuwse woord voor “leven,” de getalswaarde achttien heeft. Zo drukken wij de hoop uit dat de verdienste van de liefdadigheid ons ten goede zal komen, en dat wij met leven en voorspoed gezegend zullen worden.
De acht niveaus van liefdadigheid
Maimonides onderscheidt acht niveaus van tsedaka. Het hoogste niveau is degene die een lening verstrekt, waardoor de ontvanger op waardige wijze in zijn eigen onderhoud kan voorzien. Het laagste niveau is degene die met tegenzin geeft.
Tien — of twintig — procent
Onze wijzen bepaalden dat het passend is tien procent van het inkomen aan tsedaka te geven. Wie daartoe in staat is, streeft naar twintig procent. Dit staat bekend als ma’aser (“een tiende”) en chomesj (“een vijfde”).
Voedsel is meer dan geld
De Talmoed leert dat een kant-en-klare maaltijd, die dadelijk genuttigd kan worden, meer waard is dan geld waarmee nog boodschappen gedaan moeten worden. De les is duidelijk: maak uw liefdadigheid toegankelijk en dadelijk bruikbaar, zonder voorwaarden.
Tsedaka is eenvoudig
Tsedaka is een mitswa waarvoor geen bijzondere ervaring of voorbereiding nodig is. Pak uw portemonnee of telefoon, en maak wat geld over naar een goed doel. Elke bijdrage, hoe klein ook, telt.
Tsedaka brengt de verlossing
“Bewaart gerechtigheid, en doet tsedaka, want Mijn Grootheid is nabij,” zegt de profeet Jesaja. Hieruit leren onze wijzen dat tsedaka groot is, want zij brengt de verlossing.
Vrij vertaald van Chabad.org
Cover foto: Deena Englard
