Uitleg over geselecteerde gebeden van de Hoge Feestdagen
Drie zegeningen
Een tefilla voor Rosj Hasjana & Jom Kipoer
Het moesaf-amieda-gebed bevat drie speciale zegeningen die drie fundamentele stellingen van het Joodse geloof overbrengen. In elk van deze zegeningen worden tien Tora-verzen over het relevante thema geciteerd: drie uit de Pentateuch, drie uit de Psalmen, drie uit de Profeten en een laatste vers uit de Pentateuch.
וְיֵדַע כָּל פָּעוּל כִּי אַתָּה פְּעַלְתּוֹ וְיָבִין כָּל יָצוּר כִּי אַתָּה יְצַרתּוֹ.
Opdat ieder schepsel zal weten dat U het geschapen heeft en ieder wezen zal begrijpen dat U het zijn vorm heeft gegeven.
כִּי זוֹכֵר כָּל הַנִשְׁכָּחוֹת אַתָּה הוּא מֵעוֹלָם וְאֵין שִׁכְחָה לִפְנֵי כִסֵא כְבוֹדֶךָ.
U bent het toch die van oudsher alles wat vergeten wordt weer in herinnering brengt, niets wordt er vergeten voor de rechterzetel van Uw Majesteit.
אַתָּה נִגְלֵיתָ בַּעַנַן כְּבוֹדֶךָ עַל עַם קָדְשֶׁךָ לְדַבֵּר עִמָם… כַּכָּתוּב בְּתוֹרָתֶךָ: וַיְהִי בַיוֹם הַשְׁלִישִׁי בִּהְיֹת הַבֹּקֶר וַיְהִי קֹלֹת וּבְרָקִים וְעָנָן כָּבֵד עַל הָהָר וְקֹל שֹׁפָר חָזָק מְאֹד.
U heeft U in Uw volk van majesteit aan het Uw gewijde volk geopenbaard door met hen te spreken… Zoals geschreven in Uw tora: ‘Het gebeurde op de derde dag bij het aanbreken van de ochtend, toen er donderslagen en bliksemschichten waren en er een zware bewolking over de berg hing, dat het geluid van de sjofar zeer sterk was.’
Awienoe-Malkeenoe
Een tefilla voor Rosj Hasjana & Jom Kipoer
Awienoe-Malkeenoe is een geliefd en gedenkwaardig onderdeel van de dienst op de hoge feestdagen.
De kern van dit gebed, dat werd teruggevonden in de Siddur van Rabbi Amram Gaon (negende eeuw), is te vinden in de Talmud. Na een bijzonder moeilijke droogte leidde Rabbi Akiva de gebeden en zei het volgende: “Onze Vader, onze Koning, we hebben geen andere koning dan U.” Er viel meteen regen. Dit werd vervolgens uitgebreid tot de volledige Awienoe-Malkeenoe, wat nu een gekoesterde en vereerde hoeksteen is van liturgie voor onze mensen.
Van de vierenveertig verzen hebben de volgende vier betrekking op Rosj Hasjana’s functie van het moment waarop onze bestemming voor het komende jaar wordt bepaald:
אָבִֽינוּ מַלְכֵּֽנוּ כָּתְבֵֽנוּ בְּסֵֽפֶר חַיִּים טוֹבִים:
אָבִֽינוּ מַלְכֵּֽנוּ כָּתְבֵֽנוּ בְּסֵֽפֶר גְּאֻלָּה וִישׁוּעָה:
אָבִֽינוּ מַלְכֵּֽנוּ כָּתְבֵֽנוּ בְּסֵֽפֶר פַּרְנָסָה וְכַלְכָּלָה:
אָבִֽינוּ מַלְכֵּֽנוּ כָּתְבֵֽנוּ בְּסֵֽפֶר זְכֻיּוֹת:
Onze Vader, onze Koning, schrijf ons in het boek van een gelukkig leven.
Onze Vader, onze Koning, schrijf ons in het boek van verdienstelijke daden.
Onze Vader, onze Koning, schrijf ons in het boek van een behoorlijk bestaan en levensonderhoud.
Onze Vader, onze Koning, schrijf ons in het boek van verlossing en hulp.
De laatste vers luidt:
אָבִֽינוּ מַלְכֵּֽנוּ חָנֵּֽנוּ וַעֲנֵֽנוּ כִּי אֵין בָּֽנוּ מַעֲשִׂים עֲשֵׂה עִמָּֽנוּ צְדָקָה וָחֶֽסֶד וְהוֹשִׁיעֵֽנוּ:
Onze Vader, onze Koning, wees ons genadig en verhoor ons ofschoon wij geen goede daden hebben, behandel ons weldadig en liefderijk en help ons.
Bekende gebeden
Nog enkele bekende gebeden die zowel op Rosj Hasjana als Jom Kipoer worden gezegd:
וּתְשׁוּבָה וּתְפִלָה וּצְדָקָה מַעַבִירִין אֶת רוֹעַ אֶת רוֹעַ הַגְזֵרָה.
Inkeer, gebed en weldadigheid kunnen het onheilvolle vonnis afwenden.
וְאַתָּה הוּא מֶלֶך קֵל חַי וְקַיָם.
Maar U bent Koning, een levende blijvende G-d.
Tot leven
Gedurende de amieda op Rosj Hasjana doen we een kort en krachtig verzoek “om ons tot leven te herinneren” die we gedurende alle tefillot (gebeden) van Rosj Hasjana tot en met Jom Kipoer herhalen.
Kinderen zegenen
Een tefilla voorafgaand aan Jom Kipoer
Het is gebruikelijk dat ouders hun kinderen voorafgaand aan Jom Kipoer individueel zegenen, zowel jonge als volwassen kinderen. Deze zegen kan natuurlijk worden uitgesproken via de telefoon of via videoconferentie. Wanneer die persoonlijk worden gegeven, hebben sommigen de gewoonte om de zegen te reciteren terwijl hun handen over het hoofd van hun kind worden gelegd. De gewoonte is om de bekende zegening uit te spreken die in de Tora wordt genoemd. Uiteraard kan iedere oprechte wens worden toegevoegd.
Voor een zoon:
יְשִׂימְךָ אֱלֹקִים כְּאֶפְרַיְם וְכִמְנַשֶׁה.
Moge G-d je doen zijn als Efrajim en Menasjè.
Voor een dochter:
יְשִׂימֵךְ אֱלֹקִיִם כְּשָׂרָה רִבְקָה רָחֵל וְלֵאָה.
Moge G-d je doen zijn als Sara, Rivka, Rachel en Lea.
Het volgende wordt dan zowel voor een zoon als voor een dochter eraan toegevoegd:
יְבָרֶכְךָ ה׳ וְיִשְׁמְרֶךָ.
יָאֵר ה׳ פָּנָיו אֵלֶיךָ וִיחֻנֶּךָּ.
יִשָּׂא ה׳ פָּנָיו אֵלֶיךָ וְיָשֵׂם לְךָ שָׁלוֹם.
Moge G-d je zegenen en beschermen.
Hij moge je met vreugde aanschouwen en je liefdevol bejegenen.
Hij moge zich tot jou wenden en je vrede schenken.
Klei in de handen van een pottenbakker
Het gedicht ‘Ki Hinee Kachomer’ is een beroemd en geliefd liturgisch gedicht dat we op Jom Kipoer zingen. Het is geschreven door een onbekende Asjkenazische auteur en wordt al sinds de twaalfde eeuw door vele Joodse gemeenschappen gereciteerd.
Het gedicht begint met een vergelijking waarin we onze afhankelijkheid van G-d vergelijken met klei in de handen van een pottenbakker. Elke strofe die volgt, vergelijkt G-d met een andere ambachtsman, zoals een metselaar, smid, zeeman, glazenmaker, wever en zilversmid. Hierbij worden we als mensen vergeleken met het materiaal dat elke vakman vormt en controleert naar zijn eigen wil, de vakman is in deze gelijkenis G-d.
Na elke vergelijking volgt een smeekbede: “Kijk naar het verbond en negeer onze slechte neigingen.” We vragen G-d om Zijn verbond met ons te herinneren en onze zonden te vergeven. Deze zin kan ook een tweede betekenis hebben, die op ons als mensen is gericht: we moeten ons verbond met G-d in gedachten houden en niet misleid worden door onze egoïstische verlangens. Het gedicht herinnert ons eraan dat we ons moeten toewijden aan het goede en onze zwakheden moeten overwinnen om dichter bij G-d te komen.
Hierbij het eerste couplet van dit liturgisch gedicht:
כִּי הִנֵּה כַּחֹמֶר, בְּיַד הַיּוֹצֵר.
בִּרְצוֹתוֹ מַרְחִיב, וּבִרְצוֹתוֹ מְקַצֵּר.
כֵּן אֲנַחְנוּ בְּיָדְךָ, חֶסֶד נוֹצֵר.
לַבְּרִית הַבֵּט, וְאַל תֵּפֶן לַיֵּצֶר.
Zie, wij zijn als leem in de hand van de pottenbakker;
als hij het wil, maakt hij het ruim en als hij het wil, maakt hij het nauw.
Zo zijn wij in de hand van U die liefde betoont;
kijk naar het verbond en let niet op de verkeerde neigingen.
Ne’iela
Het laatste gebed van Jom Kipoer
“Open de poort voor ons, wanneer de poorten sluiten, want de dag staat op het punt om te eindigen.” Het Ne’iela-gebed
Tijdens de laatste momenten van Jom Kipoer spreken we het Ne’iela-gebed uit, het afsluitende gebed. In dit gebed proberen we onze Jom Kipoer-reis volledig te maken door onze diepe eenheid met G-d in gebed uit te drukken, die we in deze bijzondere tijd ervaren.
Wat opmerkelijk is, is dat we in dit gebed niet langer G-d vragen om ons in te schrijven voor een goed jaar, maar dat we Hem vragen om deze inschrijving nu definitief te maken door deze voor het komende jaar te bezegelen. Dit geeft aan dat dit de laatste momenten zijn van de ‘Dagen des Oordeels’.
Het hoogtepunt van Ne’iela vindt plaats wanneer we drie krachtige uitspraken doen over onze geloofsbelijdenis.
De volgende zin wordt één keer uitgesproken:
שְׁמַע יִשְׂרָאֵל ה׳ אֶלוֹקֵינוּ ה׳ אֶחָד.
Hoor Jisrael, de Eeuwige G-d, de Eeuwige is één.
De volgende zin wordt drie keer uitgesproken:
בָּרוּךְ שֵׁם כְּבוֹד מַלְכוּתוֹ לְעוֹלָם וָעֶד.
Geprezen de Naam van Zijn Koninklijke Majesteit, voor in alle eeuwigheid.
De volgende zin wordt zeven keer uitgesproken:
ה׳ הוּא הָאֶלוֹקִים.
De Eeuwige, Hij is G-d!
De prachtige Chabad-gewoonte is om nu vol vreugde te zingen en te dansen, om ons vertrouwen uit te drukken dat onze tsjoewa is aanvaard en dat we zijn ingeschreven voor een goed jaar, zowel op fysiek als spiritueel vlak.
In de synagoge wordt een lange toon op de sjofar geblazen, nadat de bovengenoemde verzen zijn uitgesproken. Eén van de redenen is om de mensen aan te geven dat het donker is geworden en dat het vasten voorbij is. Een andere reden voor deze sjofar-explosie is om een triomfantelijk geluid te laten horen, vergelijkbaar met wanneer legers na een overwinning terugkeren en begeleid worden door trompetten en hoorns.
