Chanoeka

Wat is chanoeka

Chanoeka is het Joodse acht dagen durende, winterse “lichtjesfeest,” gevierd met het dagelijkse aansteken van de menora, speciale gebeden en gefrituurd eten.

Het Hebreeuwse woord Chanoeka betekent “toewijding,” en is zo genoemd omdat het de herinwijding van de Heilige Tempel viert (zoals u hieronder zult lezen).

Waar Chanoeka voor staat

In de tweede eeuw voor het begin van de gewone jaartelling werd het Heilige Land geregeerd door de Seleuciden (Syrische-Grieken). Zij probeerden het volk van Israël te dwingen de Griekse cultuur te accepteren in plaats van de mitswot te houden en het geloof in G-d. Tegen alle verwachtingen in versloeg een kleine groep trouwe maar slecht bewapende Joden, onder leiding van Jehoeda de Makkabee, één van de machtigste legers ter wereld. Zij verdreven de Grieken uit het land, heroverden de Heilige Tempel in Jeruzalem en wijdden deze opnieuw toe aan de dienst van G-d.

Toen ze de Menora van de Tempel wilden aansteken (de zevenarmige kandelaar), vonden ze slechts één kruik olijfolie die niet was besmet door de Grieken. Wonderbaarlijk genoeg bleef de ontstoken menora met ééndagsvoorraad olie acht dagen branden, totdat nieuwe olie kon worden bereid onder voorwaarden van rituele zuiverheid.

Om deze wonderen te herdenken en bekend te maken, stelden de wijzen het feest van Chanoeka in.

Hoe Chanoeka wordt gevierd

Het hart van het feest is de dagelijkse menora-ontsteking. De menora heeft negen lichten, waarvan er één de sjamasj (“bediende”) is. Die wordt gebruikt om de andere acht lichten aan te steken. Op de eerste avond ontsteken we slechts één licht. Op de tweede avond wordt een extra licht aangestoken. Tegen de achtste avond van Chanoeka zijn alle acht lichten ontstoken.

Voordat de menora wordt aangestoken worden speciale zegeningen uitgesproken, vaak op een traditionele melodie. Hierna volgen traditionele liederen.

Een menora wordt in elk huishouden in een deuropening of raam geplaatst waarna aangestoken. De menora wordt ook aangestoken in synagogen en andere openbare plaatsen. In de afgelopen jaren zijn duizenden reusachtige menora’s opgezet voor stadhuizen en overheidsgebouwen, evenals in winkelcentra en parken over de hele wereld.

Meer Chanoeka gebeden

Tijdens de acht dagen van Chanoeka voegen we ‘Al Hanissiem’ toe aan de Amieda en aan het Bensjen (dankzegging na de broodmaaltijd) om G-d te prijzen en te danken voor “het overleveren van de sterken in de handen van de zwakken, de velen in de handen van weinigen… de slechten in de handen van de rechtvaardigen”. Tijdens de ochtenddienst zeggen we heel Halleel en lezen we een stukje uit de Tora.

Geef extra Tsedaka

Het is een mooi gebruik om deze dagen meer aan Tsedaka (liefdadigheid/rechtvaardigheid) te geven. Op vrijdag geven we een dubbele hoeveelheid: voor vrijdag en Sjabbat.

Chanoeka Gelt

Het is een traditie om kinderen Chanoeka Gelt te geven. Één van de redenen is dat we hen zo kunnen leren om een deel aan een goed doel te geven. Uiteraard worden kinderen hierdoor extra blij en vergroot het de feestelijke sfeer.

De dreidel

Op chanoeka spelen veel kinderen met een dreidel. Dreidel betekent in yiddisj een ‘draaiende tol’. Ze kunnen van hout, glas en plastic gemaakt worden.

De bekendste reden is dat Joodse kinderen zich tijdens de Syrische-Griekse overheersing in het Heilige land, in grotten verstopten om uit de Tora  te leren. Maar wanneer zij een Griekse patrouille zagen aankomen, stopten zij hun Tora-rollen gauw weg, pakten zij hun tolletjes en deden alsof ze gewoon een spelletje aan het spelen waren. Door gedurende Chanoeka met de dreidel te spelen, worden we aan de heldhaftigheid van deze kinderen herinnerd.

Aan de vier kanten van de dreidel staan hebreeuwse letters. Deze zijn zijn Noen, Gimmel, Heej, Sjien en zijn een afkorting voor Nes Gadol Haja Sjam, een groot wonder is daar gebeurd.

Chanoeka eten

Aangezien het Chanoeka-mirakel te maken had met olie, is het gebruikelijk om voedsel te eten dat in olie is gebakken. De klassieker uit Oost-Europa is de aardappel latke (pannenkoek) gegarneerd met appelmoes of zure room, en de favoriet in Israël is de met gelei gevulde soefgania (donut).

Vertaald vanuit Chabad.org