De Seider in 15 stappen
Algemene opmerking: Bij het drinken van de vier bekers wijn en het eten van de matsa leunen we op onze linkerarm om te benadrukken dat we vrije mensen zijn. In de oudheid hadden alleen vrije mensen de luxe om achterover te leunen tijdens de maaltijd.
- Kadeesj
Het heiligen
De Seider begint met het uitspreken van de kiddoesj, het verkondigen van de heiligheid van de feestdag. Dit wordt gedaan met een beker wijn, de eerste van de vier bekers die we vanavond drinken bij de Seider.
Drink, links leunend, iets meer dan de helft van de beker (op z’n minst). Dit geldt ook voor de andere drie bekers later op de avond.
- Oerchats
Het wassen
Wij – of alleen de persoon die de Seider leidt – wassen onze handen volgens het standaard ritueel zoals het voor iedere broodmaaltijd voorgeschreven is, maar nu zónder de gebruikelijke beracha.
De volgende stap in de Seider, karpas, is het dopen van groente in water, dat volgens de joodse wet met bestek moet worden gegeten of waarvoor de persoon zijn handen zou moeten wassen op de rituele manier. Op de avond van de Seider kiezen we ervoor om deze laatste wat minder bekende gewoonte te doen, om daarmee de nieuwsgierigheid van de kinderen op te wekken.
- Karpas
Het voorgerecht
Een klein stukje ui, aardappel, peterselie of radijs wordt in zout water gedoopt en gegeten (na het zeggen van de beracha over groenten). Door de karpas (groente) in zout water te dopen – als symbool voor de tranen van de Joden tijdens de slavernij – wekken we verder de nieuwsgierigheid van de kinderen op.
- Jachats
Het breken
De middelste matsa op de Seider-schotel wordt in tweeën gebroken. Het grootste deel wordt opzij gelegd om later voor afikoman gebruikt te worden. Deze ongebruikelijke gewoonte trekt niet alleen opnieuw de aandacht van het kind, maar herinnert ons ook aan het wonder van de doortocht door de Jam Soef, de Schelfzee. Het kleinere deel van de middelste matsa wordt tussen de twee andere matsot teruggelegd. Deze gebroken middelste matsa symboliseert bescheidenheid en zal later als “het brood der armoede” gegeten worden.
- Maggied
Het vertellen
Op dit moment worden arme mensen symbolisch uitgenodigd om aan de Seider deel te nemen. Vanavond is iedereen welkom!
De Seider-schotel wordt opzij geschoven, de tweede beker wijn wordt ingeschonken en het kind, vol nieuwsgierigheid, stelt de bekende vragen: “Ma nisjtana halajla hazè mikol haleelot? Waarom is deze nacht anders dan alle andere nachten? Waarom dopen we in? Waarom eten we alleen matsa? Waarom eten we bittere kruiden? Waarom leunen we op kussens alsof we koningen zijn?”
De vragen van het kind leiden tot één van de belangrijkste mitswot van Pesach en het hoogtepunt van de Seider: De Haggada-vertelling met het verhaal van de Uittocht uit Egypte. Het antwoord omvat een korte bespreking van de geschiedenis, een beschrijving van het lijden dat wij in Egypte ondergingen, een opsomming van de plagen die over de Egyptenaren kwam en een beschrijving van de wonderen die G-d verrichtte voor de verlossing van Zijn volk.
Aan het einde van het vertellen, vóór het handen wassen, zeggen we de beracha over de wijn en drinken we links leunend de tweede beker.
- Rochtsa
Het handenwassen voor de maaltijd
Na het eerste deel van de Haggada te hebben afgesloten met de beracha over de wijn en het drinken van de tweede beker, worden de handen (opnieuw) gewassen, deze keer met de gebruikelijke beracha, zoals gewoonlijk voordat brood of matsa wordt gegeten.
7 – 8. Motsie – Matsa
Het brood der armoede
Pak de drie matsot (met de gebroken matsa tussen de twee hele), zeg de gebruikelijke beracha over het brood. Laat nu de onderste matsa terugvallen op de schotel en houd de bovenste hele matsa met de gebroken middelste vast en zeg de speciale beracha “Al agielat matsa”. Breek vervolgens ten minste 26 gram van elke matsa af en eet de twee stukken samen terwijl u links achterover leunt.
- Maror
De bittere kruiden
Neem ten minste 26 gram van de bittere kruiden. Doop het licht en luchtig in de charoset en maak de beracha “Al agielat maror”. Eet zonder te leunen.
- Koreech
‘Belegde’ matsa
In overeenstemming met het gebruik dat is ingesteld door Hilleel, de grote Talmoedische geleerde, wordt een ‘sandwich’ van matsa en maror gegeten. Breek twee stukken van de onderste matsa af, die samen ten minste 26 gram zijn. Neem opnieuw minstens 26 gram bittere kruiden en doop dit licht en luchtig in de charoset. Plaats de maror tussen de twee stukken matsa, zeg “Keen asa Hilleel …” en eet de ‘sandwich’ links leunend op.
- Sjoelchan Oreech
De feestelijke maaltijd
De feestmaaltijd wordt nu geserveerd. Velen hebben de gewoonte om de maaltijd te beginnen met een hard gekookt ei gedoopt in zout water.
- Tsafoen
Uit de verberging
Na de maaltijd wordt de halve matsa die “verstopt” of opzij was gelegd voor de afikoman te voorschijn gehaald en links leunend gegeten. Het symboliseert het Pesach-lam dat tijdens de maaltijd ter verzadiging aan het eind van de maaltijd werd gegeten. Iedereen eet minstens 39 gram matsa, links leunend en op de eerste avond vóór 00:46 uur middernacht. Na het eten van de afikoman, eten of drinken we niets meer, behalve de twee resterende bekers wijn.
- Bareech
Lof na de maaltijd
De derde beker wijn wordt ingeschonken voor het bensjen (dankgebed). Na het bensjen zeggen we de beracha over de wijn en drinken we links leunend de derde beker. We vullen nu de beker van de profeet Eli’jahoe en ook onze eigen bekers schenken we weer in met wijn. We openen de deur en zeggen het gebed onder andere als uitnodiging voor de profeet Eli’jahoe, die hopelijk de komst van de Masjiach zal aankondigen.
- Halleel
Het Lied van Lof
Op dit moment, nadat we G-d en Zijn unieke leiding van het Joodse volk hebben erkend, gaan we verder met de Seider en zingen G-d lof toe. Na het zingen van Halleel zeggen we opnieuw de -vóór- en naberachot over de wijn en drinken de vierde beker wijn, links leunend.
- Nir’tsa
Acceptatie
Nadat we de Seider op de juiste manier hebben gehouden, hopen we er zeker van te zijn dat alles ‘door G-d goed is ontvangen’. En zeggen verwachtingsvol “Lesjanna habba’a bie-Jeroesjalajiem – Volgend jaar in Jeruzalem!”.
