Mezoeza

Een mezoeza (מְזוּזָה) is een perkamenten rol, waarop het Sjema met de hand geschreven is door een deskundig schrijver, een sofeer. Zij wordt bevestigd aan de rechterkant van de deurpost van een Joods huis. Zij herinnert ons aan G’d en aan ons erfgoed, en nodigt tegelijk G’ds beschermende Aanwezigheid uit in het huis.

De mezoeza in de Joodse traditie

De mezoeza is het herkenningsteken van het Joodse huis. Bevestigt een Joodse familie een mezoeza aan haar vaste woning, dan voegt zij daarmee een nieuwe schakel toe aan de lange keten van de Joodse geschiedenis — een gebruik die teruggaat tot de Bijbelse tijd.

Wat maakt een mezoeza koosjer?

Het sierlijke doosje is niet meer dan een omhulsel. Waarop het werkelijk op aankomt, is de rol zelf. Daarop staan de eerste twee gedeelten van het Sjema, met de bekende woorden: “Hoor Israël, de Eeuwige is onze G’d, de Eeuwige is Eén.” In diezelfde gedeelten staat ook het gebod een mezoeza te bevestigen: “En gij zult ze schrijven op de deurposten van uw huis en op uw poorten.”

De tekst wordt met de hand geschreven, door een daartoe opgeleide sofeer, die de vele voorschriften kent die daarbij horen. Zij moet met de juiste intentie, en in de juiste volgorde, geschreven worden. Iedere letter dient volmaakt gevormd te zijn — één scheurtje in het perkament, of één ontbrekende letter, kan de gehele rol ongeldig maken. Een gedrukte mezoeza is dan ook niet toegestaan. Het is van belang een mezoeza te kopen bij een betrouwbare sofeer of verkooppunt.

Op de achterzijde van de rol schrijft de sofeer een van de Namen van G’d: Sjaddai. De drie letters van deze Naam vormen een afkorting, die betekent: “Bewaker van de poorten van Israël.” Omdat deze Naam met de letter sjin begint, treft men die letter dikwijls aan op mezoeza-doosjes.

Waar bevestigt men mezoezot?

In principe bevestigt men een mezoeza aan vrijwel iedere deurpost die tot de eigen woning behoort. Uitgezonderd zijn onder meer badkamers en kleine bergkasten.

De mezoeza wordt bevestigd aan de rechterkant van de deur, in het bovenste derde deel van de deurpost. Zij staat rechtop, maar licht schuin geplaatst, met de bovenkant naar binnen, naar de kamer toe.

Beracha bij het bevestigen van een mezoeza

בָּרוּך אַתָּה ה’ אֶלוֹקֵ-ינוּ מֶלֶך הָעוֹלָם אַשֶר קְדִשָנוּ בְּמִצְווֹתָיו וְצִיווָנוּ לִקְבּוֹעַ מְזוּזָה

Baroeg Atta Ado-naj Ello-heenoe Mèleg ha’olam asjer kidesjanoe bemitswotav wetsiwanoe likbo’a mezoeza.

Moge U — Eeuwige, onze G’d, Koning van de wereld — naderbij gebracht worden, doordat wij erkennen dat U het bent Die ons heeft geheiligd door Zijn geboden en ons heeft opgedragen een mezoeza te bevestigen.

De betekenis van de mezoeza

Het bevestigen van een mezoeza is een gebod uit de Tora, maar draagt tegelijk een diepe boodschap in zich. Zij laat zien dat het Jodendom zich niet tot de synagoge beperkt. Ook thuis, in het alledaagse leven, streven wij naar heiliging. Zij herinnert ieder die de drempel overschrijdt eraan, dat een leven met G’d en met de Tora ons overal vergezelt.

Onze wijzen leren dat de mezoeza een bijzondere beschermende kracht bezit voor de bewoners van het huis, of zij nu binnen of buiten zijn. De Talmoed leert ons dat aardse koningen weliswaar binnen zitten, terwijl hun wachters hen van buiten beschermen, maar dat G’d juist Zijn bescherming aan de buitenkant plaatst — zo waakt Hij over Zijn geliefde volk.

G’d belooft dat wie de mitswa van de mezoeza nauwkeurig vervult, een langer en rijker leven zal leiden, met zijn kinderen. Zoals in Dewariem staat geschreven: “Opdat uw dagen en de dagen van uw kinderen zich vermenigvuldigen.”

Wanneer wij langs een deurpost met een mezoeza gaan, raken wij haar dikwijls even aan, en kussen daarna onze vingertoppen. Zo worden wij, midden op de dag, opnieuw eraan herinnerd dat G’d altijd bij ons is.

Kan men zelf een mezoeza vervaardigen?

Ja en nee. De rol zelf moet uit bepaalde materialen bestaan, en door een deskundige sofeer geschreven worden. Het doosje daarentegen kan men zeer wel zelf maken — van klei, van hout, of van wat men maar wil. Vergeet niet de Hebreeuwse letter sjin (ש) op het doosje aan te brengen, van oudsher aan de bovenzijde.

Hoe controleert men een mezoeza?

Het is gebruikelijk mezoezot tweemaal in de zeven jaar te laten controleren — sommigen doen dit zelfs ieder jaar, vóór de hoge feestdagen. Ook al was een mezoeza bij aankoop volkomen koosjer, in de loop der tijd kunnen zich scheurtjes of andere gebreken voordoen. Zo’n controle dient steeds door een deskundige sofeer te worden uitgevoerd.

De Lubavitcher Rebbe, Rabbi Menachem M. Schneerson, spoorde hen die met gezondheidszorgen of andere moeilijkheden te kampen hadden, dikwijls aan hun mezoezot — en tefillin — te laten nazien.

Vrij vertaald van Chabad.org