Jom Kipoer (Grote verzoendag)

Jom Kipoer, de heiligste dag van het jaar, brengt ons dichter bij G-d en onze innerlijke essentie. Het wordt ook wel de ‘Grote Verzoendag’ genoemd, een dag waarop we vasten en grotendeels in de synagoge doorbrengen. Dit doen we om ons dichter bij G-d te voelen en om vergeving te vragen. Het is de dag waarop ons lot voor het komende jaar wordt verzegeld.

Op bijzondere dagen eren we meestal die dag, maar op Jom Kipoer doet de dag iets goeds voor ons. De Tora leert dat deze dag ons reinigt van onze zonden. Deze verzoening komt echter tot stand door tsjoewa (terugkeren naar G-d) met oprechte spijt voor onze fouten uit het verleden en de toewijding om de toekomst te verbeteren.

De geschiedenis van deze plechtige dag brengt ons terug naar de tijd van de Tora-ontvangst op de berg Sinaï. Kort daarna maakte een deel van het Joodse volk het gouden kalf, waarmee ze de relatie tussen G-d en het volk beschadigden. Mozes, die de Tafelen met de geboden ontving, brak ze als teken van crisis. Hij smeekte G-d om vergeving voor het volk. 

Op de tiende dag van Tisjri, die later Jom Kipoer werd, vergaf G-d het volk en gaf Mozes de nieuwe Tafelen. Sindsdien is Jom Kipoer de jaarlijkse Grote Verzoendag.

Terugkeer

Het primaire thema op Jom Kipoer is tsjoewa, gewoonlijk vertaald als “inkeer”. De letterlijke vertaling van tsjoewa is “terugkeer”, het is namelijk het terugkeren naar ons ware zelf. Tsjoewa kan op elk moment en voor elke handeling worden gedaan. Toch is Jom Kipoer een bijzonder geschikte dag voor tsjoewa, omdat “de dag zelf verzoening brengt” voor degenen die het potentieel ervan benutten door zich met tsjoewa bezig te houden.

Voorbereidingen voor Jom Kipoer

De dag vóór Jom Kipoer is een bijzondere dag waarop we ons voorbereiden op de komende viering door enkele gewoonten na te leven:

• De Kaparot worden vroeg in de ochtend uitgevoerd.
• Er is een mooie gewoonte om een stuk honingkoek aan een ander te vragen en te ontvangen.  Als het verordend zou zijn dat we dit jaar ‘vragers en ontvangers’ zouden moeten zijn, dan is dit al symbolisch met de honingkoek gebeurd en hoeft het niet verder in het jaar nog eens voor te komen.
• We hebben twee feestelijke maaltijden: één in de vroege namiddag en één in de avond, vlak voor het begin van het vasten.
• Veel mensen gaan op deze dag naar het mikwe (ritueel bad).
• Er wordt extra Tsedakka gegeven.
• Voordat het vasten begint, zegenen we de kinderen met de priesterlijke zegen.
• Vrouwen en meisjes steken kaarsen aan voordat Jom Kipoer begint.

Engelachtig gedrag

Jom Kipoer is een vastendag. Bijna 26 uur lang ‘kwellen we onze ziel’. Vanaf zonsondergang aan de vooravond van Jom Kipoer totdat het nacht is op de volgende avond, eten en drinken wij niet.
Let op!: Als u ziek of erg zwak bent, is het belangrijk om met uw rabbijn en arts te overleggen of vasten geschikt is voor u.

Tijdens Jom Kipoer onthouden we ons ook van bepaalde fysieke genoegens, zoals het dragen van leren schoenen, wassen en baden, het aanbrengen van lotions en crèmes, en intimiteit tussen man en vrouw. Het is een rustdag, vergelijkbaar met sjabbat, waarop werk verboden is. We dragen witte kleding om ons te herinneren aan de zuiverheid van engelen.

Vijf gebeden

Op Jom Kipoer brengen we een groot deel van de dag door in de synagoge, waar we ons open en ontvankelijk opstellen voor gebed. Er zijn vijf gebedsdiensten die we bijwonen:

1. Avondgebeden beginnen met het plechtige Kol Nidree.
2. Ochtendgebed dat wordt gevolgd door het lezen uit de Tora en het Jizkor-gebed.
3. Moesaf bevat een omschrijving van de heilige tempeldienst van Jom Kipoer.
4. Middaggebed omvat het lezen van het ‘Verhaal van Jona’.
5. Ne’ila wordt gezegd wanneer de dag eindigt en het vonnis voor het nieuwe jaar wordt verzegeld. Dit wordt afgesloten met een lange toon op de sjofar.

Interessant weetje

Ondanks dat er geen voedsel genuttigd mag worden op Jom Kippoer, dekken we de tafel wel met een feestelijk tafelkleed en steken we de kaarsen aan vóór het begin van de heilige dag.

Een dag om te vergeven

Op Jom Kipoer vergeeft G-d in Zijn Genade al onze zonden die we hebben begaan. Dit betekent echter niet automatisch dat de zonden die we tegenover onze medemensen hebben begaan ook worden gewist. Als we echt volledig rein willen worden uit deze heilige dag, moeten we eerst iedereen benaderen die we mogelijk onrecht hebben aangedaan en om vergiffenis vragen. Dit geldt onder andere voor fysieke, emotionele of financiële overtredingen. De persoon die om vergeving vraagt, doet dit oprecht en zoekt vergiffenis. Van de persoon die vergeving ontvangt, wordt verwacht dat hij of zij deze van harte schenkt, op voorwaarde dat het pleidooi voor vergeving oprecht is.

De vreugde van het einde van de vastendag

Het einde van Jom Kipoer is aangebroken, het is een lange dag geweest. We voelen dat we ons doel hebben bereikt: totale eenheid met G-d en complete vergeving. Ne’ila eindigt met het Sjema-gebed, waarbij we als gemeenschap hardop de eenheid uitspreken. De dag sluit af met één toon op de sjofar. Het einde van Jom Kipoer vieren we met een feestelijke maaltijd. We zijn verheugd en verzekerd dat G-d onze zonden heeft vergeven.

Vrij vertaald van Chabad.org