Tisja Be’Av

Wat is Tisja Beav?

Tisja Beav, de negende dag van de maand Av, is de treurigste dag op de Joodse kalender. We vasten, onthouden ons van allerlei zaken en spreken veel gebeden uit. Het is het dieptepunt van de Drie Weken, de periode waarin we stilstaan bij de verwoesting van de Heilige Tempel in Jeruzalem.

Wat gebeurde er op 9 Av?

1. 1313 v.g.j.: de verkenners keerden terug uit het Beloofde Land met angstaanjagende berichten, waarna de Israëlieten terugschrokken van de gedachte om het land binnen te trekken. G’d besloot daarop dat ze veertig jaar door de woestijn zouden moeten zwerven.
2. Beide Heilige Tempels in Jeruzalem werden op deze datum verwoest. De Eerste Tempel werd in 423 v.g.j. door de Babyloniërs in brand gestoken, en de Tweede Tempel viel in 69 n.g.j. in Romeinse handen, wat het begin betekende van de ballingschap en een periode van lijden waar ons volk nooit helemaal van hersteld is.
3. Ook de Bar Kochba-opstand tegen de Romeinen, in 133 n.g.j., eindigde in een nederlaag: de Joden van Beitar werden op 9 Av afgeslacht, en precies een jaar later werd de Tempelberg met de ploeg omgeploegd.
4. Later in onze geschiedenis vonden er nog vele tragedies op deze dag plaats, waaronder de verdrijving van de Joden uit Engeland in 1290 en de verbanning van alle Joden uit het Spaanse koninkrijk in 1492.

Hoe wordt 9 Av in acht genomen

Het vasten begint bij zonsondergang op 8 Av en eindigt bij zonsondergang de avond erna (met uitzondering wanneer 9 Av op sjabbat valt).

Gedurende deze tijd:

• eten of drinken we niet
• dragen we geen leren schoenen
• wassen of baden we ons niet (wassen is alleen toegestaan tot aan de knokkels, wanneer de halacha dit voorschrijft)
• gebruiken we geen zalven of crèmes
• hebben we geen sexuele gemeenschap of enige vorm van intimiteit
• zitten we niet op een normale stoel tot chatzot (het moment waarop de zon haar hoogste punt in de middag bereikt)
• bestuderen we geen Tora (met uitzondering van de “droevige” gedeelten die over de verwoesting van de Tempels gaan)
• sturen we geen geschenken, en groeten we elkaar zelfs niet (je mag wel reageren op een groet)
• gaan we niet op uitstapjes of ondernemen we geen andere plezierige activiteiten
• dragen we geen mooie, feestelijke kleding

Wat we doen

Vanaf het middaguur op 8 Av beperken we onze Tora-studie tot de enkele toegestane onderwerpen die van droevige aard zijn of met de verwoesting van de Tempels te maken hebben.

’s Middags, vóór het Minchagebed, eten we een volwaardige maaltijd. Later op de middag volgt dan de “afscheidsmaaltijd”, de seoeda hamafseket. Deze bestaat uit brood en een hardgekookt ei dat in as gedoopt is, met water erbij. Deze maaltijd wordt alleen genuttigd, zittend op een laag krukje.

De maaltijd moet vóór zonsondergang zijn afgelopen, want dan treden alle wetten van Tisja Beav in werking.

De avonddienst van Tisja Beav vindt plaats in de synagoge, waar het gordijn van de aron hakodesj is verwijderd en de verlichting gedimd wordt. Na het avondgebed wordt Eicha (Klaagliederen) gelezen.

Het ochtendgebed wordt zonder tallit en tefillien gehouden, omdat beide als sieraden worden beschouwd. Het grootste deel van de ochtend wordt gevuld met het voorlezen van de Kinot, de klaagzangen die de verschillende tragedies van ons volk gedenken.

Werken is op Tisja Beav toegestaan, maar wordt afgeraden. Op deze dag hoort de aandacht uit te gaan naar rouw en inkeer. Wie toch moet werken, doet dat bij voorkeur pas na het middaguur.

Het is gebruikelijk om op Tisja Beav, zoals op elke vastendag, extra tzedaka te geven.

Na het middaguur mag er weer op stoelen gezeten worden, en worden tallit en tefillien gedragen tijdens het middaggebed. In de synagoge wordt het gordijn van de aron hakodesj vóór het middaggebed teruggehangen.

In veel gemeenschappen is het gebruikelijk om na het middaguur het huis schoon te maken en de vloeren te dweilen, vooruitlopend op de hoop van de komst van de Masji’ach.

Na het vasten

Bij het invallen van de nacht, vóór het verbreken van de vasten, doet men netilat jadajim (handenwassing), waarbij deze keer de hele hand met water wordt overgoten, maar zonder de bijbehorende bracha uit te spreken. Het is ook gebruikelijk om op dit moment Kiddoesj Lewana (zegening op de maan) te verrichten, ter viering van de wedergeboorte van de maan, en van de gehoopte wedergeboorte van het Joodse volk.

De Tempel werd op de middag van 9 Av in brand gestoken, en het vuur bleef tot in de tiende dag woeden. Daarom gelden de beperkingen van de Negen Dagen (zoals het niet eten van vlees, niet zwemmen en geen kleding wassen) tot het middaguur van 10 Av.

De vreugde binnen het verdriet

Zelfs terwijl we rouwen, is er een element van vreugde en troost aanwezig. Zo eindigt het voorlezen van Eicha met de oproep om teruggebracht te worden tot G’d, zodat wij ons weer tot Hem kunnen wenden, en onze dagen vernieuwd mogen worden als vanouds. Ook is het bij velen gebruikelijk om goedkope, papieren Kinot-boekjes te gebruiken, in de hoop dat ze volgend jaar niet meer nodig zullen zijn.

Het is niet zomaar dat deze dag een mo’ed wordt genoemt, een feestdag, en dat Tachanoen (het gebed van inkeer) vandaag niet wordt uitgesproken. Moge de tijd spoedig aanbreken waarop we, met de helderheid van het terugblikken, zullen zien hoe al ons lijden slechts een opmaat was naar geluk en goedheid, met de komst van Masjiach. Amen!

Vertaald vanuit Chabad.org