Galerij Der Groten – Rabbi Levi Ben Gersjon
In een tijd waarin zich verschrikkelijke gebeurtenissen afspeelden voor de eens zo grote Joodse gemeenschap van Frankrijk, leefde er in het zuidelijke deel van dat land een van onze grootste en meest bekende geleerden en filosofen van die tijd, rabbi Levi ben Gersjon. Hij stond ook wel bekend onder de afkorting RaLBaG.
In die tijd regeerde in Frankrijk de wrede koning Philip IV, die voortdurend met zijn buurlanden in oorlog was. Toen zijn schatkist daardoor leeg werd, gaf hij het bevel dat alle Joden uit Frankrijk verbannen moesten worden en dat hun bezittingen aan de kroon toekwamen. Dit was op de 10e dag van Aw in het jaar 5066 (1306).
Rabbi Levi was toen een jonge man van 18 jaar. Hij had het geluk dat hij in Bagnols woonde, een klein plaatsje in Zuid Frankrijk, in een provincie, die aan de paus toebehoorde. Zo ontsnapte rabbi Levi aan veel van de problemen die zijn geloofsbroeders ondergingen. In veel van zijn brieven, waarin hij klaagde over het gebrek aan begrip in een wereld die dergelijke wreedheden tegen onschuldige en weerloze mensen toestond, leefde hij met hen mee.
Rabbi Levi ben Gersjon wijdde zijn hele leven aan het verspreiden van het licht der wijsheid onder zijn geloofsgenoten en voor de promotie van wetenschap en tolerantie in de wereld. Al op jonge leeftijd waren de buitengewone capaciteiten van rabbi Levi, die afstamde van een voorname Joodse familie die al veel jaren in Frankrijk woonde, zichtbaar. Hij beheerste niet alleen de Talmoed, maar toen hij 30 jaar was, was hij een volleerd arts wiens diensten gezocht werden door de edelen in Zuid Frankrijk. Tegelijkertijd had hij zich goed bekendgemaakt met de grondbeginselen van de natuurwetenschappen zoals die in die tijd bekend waren. Zijn geniale inzicht stelde hem in staat om veel geaccepteerde sterrenkundige theorieën overboord te gooien. Hij schreef een wetenschappelijk werk waarin hij de fouten van het Ptolemese systeem, dat toen nog volledig aanvaard werd, bekritiseerde en verbeterde. Zo liep hij vooruit op veel van het werk dat door de vooraanstaande wetenschappers na hem gedaan werd.
Hij blonk niet alleen theoretisch uit in de astronomie, maar hij vond ook een instrument uit waarmee wetenschappers de werking van de sterren en planeten konden bestuderen en observeren. Zijn boek waarin hij deze uitvinding en zijn algemene theorie over astronomie omschreef, maakte zo’n diepe indruk op zijn tijdgenoten dat paus Clement VI, die zelf erg in wetenschap was geïnteresseerd, het in het Latijn liet vertalen. Zo werd Rabbi Levi ben Gersjon -die ook bekend staat als Gersonides- als “Magister Leo Hebraeus” bekend als een van de autoriteiten op het gebied van de astronomie in de late Middeleeuwen.
Door zijn onderzoekende inslag werd hij een van de grondleggers van een andere grootste uitvinding: het fototoestel. Hij maakte een model van een “camera obscura” die vooruitliep op de meest karakteristieke eigenschappen van het moderne fototoestel meer dan vijf eeuwen later. Ook was rabbi Levi ben Gersjon een groot wiskundige en natuurkundige. Het is dan ook geen wonder dat hij als een van de grootste geleerden van zijn tijd beschouwd werd.
Rabbi Levi ben Gersjon, neemt na Maimonides een van de hoogste plaatsen in onder de Joodse filosofen. Hij schreef onder meer commentaren op de geschriften van de bekende filosoof Averroes. Maar zijn belangrijkste filosofische werk is “Milchamot Hasjem” -de Oorlogen van de Heer-. In dit werk volgt rabbi Levi ben Gersjon in de voetstappen van Maimonides in een poging om religie en filosofie, met name die van de school van Aristoteles, met elkaar te verenigen. Uiteraard week Rabbi Levi ben Gersjon, net als Maimonides, niet van de Joodse tradities af.
Het diep religieuze karakter van deze geleerde wordt duidelijk in zijn commentaren op delen van de Profeten en Geschriften. Dit komt niet alleen door de inhoud van zijn commentaren, maar ook door de prachtige stijl die hij gebruikt om zijn diepste gedachten uit te drukken. Zijn uitgebreide Talmoed wijsheid die hij door veel jaren van studie had opgedaan, zijn duidelijk in zijn commentaren zichtbaar. Een deel van deze commentaren met ethische onderwijzingen werden afzonderlijk onder de naam “Toaliot” gepubliceerd; zij behoren tot de meest populaire werken van Joodse ethiek uit die tijd.
Minder bekend dan zijn commentaren op Tenach is zijn commentaar op de Misjna dat “Jesod Hamisjna” -fundering van de Misjna- genoemd wordt en dat van zijn grote kennis van de Halacha (Joodse Wet) getuigt. Rabbi Levi ben Gersjon schreef veel gedichten, met name treurige gedichten, waarin hij de verschrikkelijke vervolging van zijn geloofsgenoten in Frankrijk beweende.
Er leek aan deze vervolgingen geen einde te komen. Na de wrede verbanning van de Joden uit Frankrijk door koning Philip IV werd de eens zo florerende Joodse gemeenschap nooit meer dezelfde. Ondanks het feit dat de joden negen jaar later onder koning Lodewijk X weer naar Frankrijk mochten terugkeren. Koning Philip V die deze laatste opvolgde, moedigde de Joden aan om zich weer in groten getale in Frankrijk te vestigen. Maar de vijanden van de Joden die een grote invloed in de kerk en in het land hadden, bleven de arme Joden lastigvallen.
Vervolgens werden de Joden van Frankrijk getroffen door een verschrikkelijke ramp, de zogenaamde Herders Opstand. Deze opstand begon toen een ongeletterde herder verhalen begon te vertellen over een “hemelse missie” waarin hij opdracht zou hebben gekregen een kruistocht tegen de Arabieren te moeten voeren. Hij verzamelde een leger van 40.000 man en begon zijn “heilige” kruistocht door weerloze Joden te vermoorden. Zo’n 120 kehillot werden door deze wrede “herders” uitgeroeid.
Rabbi Levi voelde veel verdriet voor zijn arme lijdende geloofsgenoten. Hij gebruikte zijn invloed aan het Pauselijk Hof in Avignon en bij andere edelen om hen ervan te overtuigen de duizenden Joodse vluchtelingen die erin waren geslaagd aan de moordpartijen die door heel Frankrijk woedden te ontsnappen, onder hun bescherming te nemen.
Rabbi Levi ben Gersjon overleed in het jaar 5104 (1344) op 56-jarige leeftijd.
Bron: Talks and Tales
