Bar Mitswa

Wat is een bar mitswa?

De bar mitswa gebeurt vanzelf, of er nu een viering of plechtigheid is of niet. Maar omdat dit zo’n belangrijke mijlpaal en vreugdevolle gelegenheid is, vieren we dit graag samen met familie en vrienden.

Hoe wordt een bar mitswa gevierd?

Meestal wordt deze mijlpaal gemarkeerd met een plechtigheid in de synagoge, waarbij de bar-mitswa-jongen verwelkomd wordt in de wereld van de Joodse volwassenheid, en kennismaakt met de mogelijkheden en verantwoordelijkheden die daarbij horen.

De bar-mitswa-plechtigheid verschilt een beetje per gemeenschap, maar de basis blijft hetzelfde. Hieronder bespreken we de gebruikelijke onderdelen, op volgorde van belang.

De mitswa van tefillin

Tefillin zijn zwarte, leren doosjes met daarin perkamentrollen waarop het Sjema en andere Bijbelse gedeelten geschreven staan. De Tora draagt de volwassen Joodse man op om tefillin, met leren riemen, op het hoofd en de bovenarm te binden, ter vervulling van het vers: “En gij zult ze binden tot een teken op uw hand, en zij zullen zijn tot voorhoofdsband tussen uw ogen.” (Dewariem/Deuteronomium 6:8) Tefillin draag je tijdens het ochtendgebed op de weekdagen.

De tefillin worden gedragen op het hoofd en op de arm, dichtbij het hart, als herinnering dat je je verstand, je gevoelens en je daden in dienst van G’d hoort te stellen. Al meer dan drieduizend jaar vervullen Joden deze mitswa met liefde en toewijding, precies zoals wij dat vandaag nog doen.

Jongens leren al vóór hun bar mitswa alle mitswot na te leven, maar de tefillin vormen hierop een uitzondering. Een jongen begint pas tefillin te dragen wanneer hij zijn dertiende jaar nadert. Daarom zijn de tefillin, meer dan enig ander gebruik, traditioneel het erekenmerk dat een jongen bij zijn bar mitswa ontvangt. Van oudsher vinden ouders en grootouders het een bijzondere eer om de tefillin voor de bar-mitswa-jongen aan te schaffen.

De alija

Wordt de Tora openbaar gelezen in de synagoge — op Sjabbat, op maandag- en donderdagochtend, op feestdagen en vastendagen — dan worden leden van de gemeente opgeroepen voor een alija: de eer om een van de zegeningen over de Tora uit te spreken. Vroeger las degene die opgeroepen werd zelf een gedeelte uit de Tora. Omdat veel mensen tegenwoordig die kennis meestal niet hebben, is er een aangewezen voorlezer die het gedeelte hardop leest, terwijl de opgeroepene stil meeleest of luistert.

Alija (עליה) betekent “opgang” of “verheffing,” en verwijst zowel naar het letterlijk opgaan naar het platform van waar de Tora gelezen wordt, als naar de spirituele verheffing die je op dat moment voelt.

Traditioneel krijgt een jongen een alija op de eerste dag waarop de Tora gelezen wordt na zijn dertiende verjaardag. Sommigen wachten tot de eerste Sjabbat na de bar mitswa.

Het bar-mitswa feest

Het Joodse volwassen leven brengt veel verantwoordelijkheden met zich mee, maar het is ook een groot voorrecht. Er is bijna geen vreugdevollere gelegenheid te bedenken om te vieren dan een bar mitswa. Volgens sommige opvattingen is het geven van een feest ter ere van de bar mitswa zelfs een mitswa op zich.

De meeste bar-mitswa-vieringen vinden vaak na de plechtigheid in de synagoge plaats, en bestaan uit een feestelijke maaltijd, gevolgd door muziek en dans.

Houd bij het bepalen van de datum in gedachten: kan het feest niet op de dag van de eigenlijke bar mitswa gehouden worden, dan is het goed om op die dag toch een kleine, extra viering te houden.

Tot slot: in veel gemeenschappen is het gebruikelijk geworden om een bar mitswa op dezelfde schaal te vieren als een bruiloft. Bedenk echter dat, zoals het bruiloftsfeest ondergeschikt is aan de huwelijksplechtigheid, de bar-mitswa-plechtigheid veel belangrijker is dan het feest, en het middelpunt van de voorbereidingen hoort te zijn.

De bar-mitswa-toespraak

Meestal houdt de bar-mitswa-jongen een toespraak, in de synagoge na de Tora-lezing, of tijdens de receptie erna.

De toespraak bestaat meestal uit een gedachte uit het wekelijkse Tora-gedeelte, die de jongen op een of andere manier op zijn eigen leven toepast. Het doel is om de bar-mitswa-jongen, volgens de Joodse traditie, aan te moedigen de geleerde Tora met anderen te delen.

De toespraak is ook een goed moment om het mitswa-project aan te kondigen, en ouders, familie en vrienden te bedanken.

Het zingen van de haftara of het Tora-gedeelte

In sommige gemeenschappen is het gebruikelijk dat de bar-mitswa-jongen de Tora-lezing zingt, of in ieder geval een deel ervan. Anderen hebben de gewoonte om de bar-mitswa-jongen te eren met de laatste alija, “maftier” genaamd, waarna hij de haftara zingt: de lezing uit de Profeten die volgt op de Tora-lezing van Sjabbat.

Veel mensen vinden echter dat dit gebruik geen oude bron heeft, en dus geen vereiste is voor de bar-mitswa-plechtigheid. De Lubavitcher Rebbe schrijft dat de bar-mitswa-jongen zich, ter voorbereiding op het aanvaarden van het juk der mitswot, beter kan bezighouden met het bestuderen van de basisregels van het Jodendom, waaronder de gebruiken van het dagelijks leven. Het voorbereiden van de Tora-lezing of het zingen van de haftara kost veel tijd, en weegt niet op tegen die studie. Daarom is het beter om die kostbare tijd aan belangrijkere zaken te besteden.

Mitswa-project

De Tora bevat zeshonderddertien mitswot: best een overweldigend vooruitzicht voor een bar-mitswa-jongen. Wat is een betere voorbereiding op het naleven ervan dan één mitswa te kiezen, en die je echt eigen te maken? Voor een mitswa-project verdiep je je grondig in één mitswa, zodat je haar zo volledig mogelijk kunt naleven.

Je mitswa-project kan gaan over het helpen van anderen, bijvoorbeeld met een liefdadigheidsactie die de Joodse traditie van chessed, vriendelijkheid, bevordert, of iets persoonlijkers, zoals tefillin. Welke mitswa je ook kiest, je zult er zeker veel voldoening uit halen.

Voorbereiding en studie

Een bar mitswa is niet alleen een eenmalige gebeurtenis, maar een belangrijke schakel in een doorlopende keten van de Joodse tradietie. Daarom is het belangrijkste aspect van de bar mitswa niet het feest of de uitvoering, maar de blijvende invloed op jouw Joodse identiteit. De voorbereidingen horen dat ook te laten zien, en mogen niet overheerst worden door bijzaken.

De maanden vóór je bar mitswa zijn een goede gelegenheid om de praktische naleving van de mitswot te verdiepen, meer te leren over het belang ervan, en te doorgronden wat het betekent Jood te zijn.

Natuurlijk kun je niet alles in een paar maanden leren. De beste voorbereiding op een betekenisvol en vervuld Joods leven krijg je op een Joodse school, via een bar mitswa club, of op een zondagse Hebreeuwse school. Wat je al geleerd hebt of niet, alle bar-mitswa-jongens volgen een bijzonder leerprogramma ter voorbereiding op deze grote dag.

Bar-mitswa-lessen en het kiezen van een sjoel

Bar-mitswa-lessen helpen je om je goed op de grote dag voor te bereiden. De inhoud verschilt per leerling, afhankelijk van eerdere Joodse scholing, de gebruiken van de gemeenschap, en de persoonlijke wensen van de jongen en zijn ouders. Voor sommigen omvatten de lessen het lezen van Hebreeuws en het leren van de zegeningen over de alija; anderen leren de haftara of een Tora-gedeelte zingen, en hoe je de diensten in sjoel leidt. De lessen helpen ook bij het voorbereiden van de bar-mitswa-toespraak.

De beste voorbereidingstijd loopt uiteen van zes tot achttien maanden, afhankelijk van je niveau van Hebreeuws lezen, en of je uit de Tora wilt leren lezen of de haftara wilt zingen. Hoe eerder de lessen beginnen, hoe minder druk er ontstaat naarmate de datum dichterbij komt.

Zoek je een bar-mitswa-docent, zoek dan iemand die zich niet alleen op de technische voorbereiding richt, maar er ook op let dat dit een betekenisvolle ervaring voor je wordt. Ben je aan een synagoge verbonden, dan kan de rabbijn zelf de lessen geven, of doorverwijzen. Ben je aan geen synagoge verbonden, dan kun je een rabbijn of synagoge in de buurt zoeken.

Een jongen wordt bar mitswa op zijn dertiende verjaardag, volgens de Hebreeuwse kalender. Zorg ervoor dat de viering op die Joodse verjaardag, of kort daarna, gepland wordt.

Bar-mitswa-cadeaus

Traditionele cadeaus voor de bar-mitswa-jongen zijn boeken met religieuze of educatieve waarde, religieuze voorwerpen, cadeaubonnen of geld. Geldcadeaus in veelvouden van achttien zijn heel gebruikelijk geworden, omdat achttien in de Joodse traditie een bijzonder getal is.

Na de bar mitswa

De bar mitswa is een grote mijlpaal in het leven van een Joodse jongen, en vraagt natuurlijk om veel studie en voorbereiding. Maar zie het nooit als een “afstuderen” van het Jodendom. Het is juist het stralende begin van een levendig en vervuld Joods leven.

Vrij vertaald van chabad.org